Coaching là gì? Coaching khác gì với đào tạo, tư vấn và mentoring?

Trong quá trình phát triển năng lực, chúng ta thường gặp những khái niệm như đào tạo (training), coaching, mentoring và tư vấn (consulting). Cả bốn đều có thể giúp một cá nhân hoặc doanh nghiệp giải quyết vấn đề và tiến bộ nhanh hơn, nhưng cách tiếp cận, vai trò của người hỗ trợ và kết quả mong đợi lại rất khác nhau.

Một khóa đào tạo có thể giúp bạn hiểu cách chạy Google Ads. Một mentor có thể chia sẻ cách họ đã xây dựng đội ngũ Digital Marketing trong nhiều năm. Một consultant có thể phân tích hệ thống Marketing của doanh nghiệp và đề xuất phương án cải thiện. Trong khi đó, một chương trình coaching tốt sẽ đi cùng bạn trong quá trình hiểu vấn đề, nâng cao năng lực và trực tiếp áp dụng kiến thức vào chính công việc thực tế của mình.

Hiểu rõ sự khác biệt này rất quan trọng, bởi đôi khi vấn đề không phải là bạn thiếu kiến thức, mà là bạn đang lựa chọn sai phương pháp để phát triển năng lực.

Coaching là gì?

Coaching có thể hiểu đơn giản là một quá trình đồng hành có mục tiêu, trong đó coach hỗ trợ người học hoặc người được coaching xác định vấn đề, phát triển tư duy và năng lực, sau đó chuyển những điều đã học thành hành động cụ thể.

Khác với cách học truyền thống, coaching không chỉ xoay quanh câu hỏi:

Bạn cần biết thêm kiến thức gì?

Bạn đang gặp vấn đề gì?
Vì sao vấn đề đó xảy ra?
Bạn cần phát triển năng lực nào?
Bạn sẽ áp dụng vào công việc như thế nào?

Vì vậy, coaching đặc biệt phù hợp với những lĩnh vực mà kiến thức chỉ là một phần của năng lực, còn khả năng phân tích tình huống, ra quyết định và triển khai thực tế mới quyết định kết quả.

Digital Marketing là một ví dụ điển hình.

Bạn có thể học rất nhiều về Facebook Ads, Google Ads, SEO, Content Marketing hay GA4. Nhưng khi đứng trước một doanh nghiệp thực tế, những câu hỏi thường phức tạp hơn nhiều:

Tại sao quảng cáo vẫn có Lead nhưng doanh thu không tăng?

Chi phí quảng cáo tăng thì nên tối ưu quảng cáo hay xem lại Landing Page?

Traffic website tăng nhưng không tạo Lead thì SEO đang hiệu quả hay chưa?

Marketing nói Lead tốt nhưng Sales nói Lead không chất lượng thì vấn đề nằm ở đâu?

Có nên tăng ngân sách hay nên phân bổ lại ngân sách giữa các chiến dịch?

Những vấn đề như vậy hiếm khi có một công thức chung áp dụng cho mọi doanh nghiệp. Người học cần hiểu nguyên lý, biết đọc dữ liệu, phân tích bối cảnh và từng bước hình thành khả năng tự đưa ra quyết định.

Đó chính là khoảng không gian mà coaching có thể tạo ra giá trị.

Coaching khác gì với đào tạo?

Đào tạo (Training) thường bắt đầu từ một chương trình kiến thức đã được thiết kế trước.

Ví dụ một khóa Google Ads có thể gồm:

• Nghiên cứu từ khóa;
• Cấu trúc tài khoản;
• Search Campaign;
• Performance Max;
• Conversion Tracking;
• Tối ưu ngân sách;
• Đọc báo cáo và đánh giá hiệu quả.

Người học tham gia chương trình để tiếp nhận một hệ thống kiến thức và kỹ năng tương đối chuẩn hóa.

Trong khi đó, Coaching thường bắt đầu từ mục tiêu và bài toán của người học.

Ví dụ một doanh nghiệp đang chạy Google Ads nhưng chi phí Lead ngày càng tăng. Thay vì chỉ học lần lượt các tính năng của Google Ads, quá trình coaching có thể bắt đầu bằng việc kiểm tra:

• Traffic đang đến từ đâu?
• Conversion được đo đúng chưa?
• Search Terms có phù hợp không?
• Landing Page có vấn đề gì?
• Lead thu về có trở thành MQL và SQL không?
• Sales xử lý Lead như thế nào?
• Doanh thu thực tế từ quảng cáo là bao nhiêu?

Đào tạo vì vậy rất phù hợp khi bạn cần xây dựng nền tảng kiến thức hoặc một kỹ năng cụ thể. Coaching phù hợp hơn khi mục tiêu là nâng cao khả năng giải quyết vấn đề và ứng dụng kiến thức vào thực tế.

Hai hình thức không loại trừ nhau. Một chương trình phát triển năng lực tốt hoàn toàn có thể kết hợp cả đào tạo và coaching.

Coaching khác gì với Mentoring?

Mentoring thường dựa nhiều vào kinh nghiệm của người đi trước.

Một mentor đã có nhiều năm làm Digital Marketing có thể chia sẻ với bạn cách họ xây dựng đội ngũ, lựa chọn agency, xử lý một chiến dịch thất bại hoặc phát triển từ Digital Executive lên Digital Marketing Manager.

Giá trị lớn của mentoring nằm ở việc người học có thể rút ngắn đường đi bằng kinh nghiệm đã được tích lũy trước đó.

Mentor thường nói nhiều hơn về:

“Tôi đã từng gặp tình huống này và đây là cách tôi xử lý.”

Trong khi coaching thường tập trung nhiều hơn vào:

“Trong tình huống hiện tại của bạn, đâu là vấn đề và bạn sẽ giải quyết nó như thế nào?”

Mentoring đặc biệt hữu ích trong phát triển nghề nghiệp, leadership, quản lý và những lĩnh vực mà kinh nghiệm thực tế đóng vai trò lớn.

Coaching lại phù hợp khi cần phát triển khả năng tư duy, phân tích, thực hành và tự giải quyết vấn đề.

Trên thực tế, ranh giới giữa hai hình thức này không phải lúc nào cũng tuyệt đối. Một người coach có kinh nghiệm thực chiến hoàn toàn có thể sử dụng kinh nghiệm mentoring khi cần thiết, miễn là mục tiêu cuối cùng không phải khiến người học phụ thuộc vào câu trả lời của coach mà là tăng khả năng tự giải quyết vấn đề của chính họ.

Coaching khác gì với tư vấn?

Đây có lẽ là hai khái niệm dễ nhầm nhất trong môi trường doanh nghiệp.

Khi doanh nghiệp thuê một consultant, mục tiêu chính thường là:

“Hãy giúp chúng tôi tìm ra giải pháp cho vấn đề này.”

Consultant sẽ thu thập dữ liệu, phân tích vấn đề và đưa ra khuyến nghị.

Ví dụ doanh nghiệp có thể thuê một đơn vị Digital Marketing Audit để phân tích:

• Chiến lược Digital Marketing;
• Website;
• SEO;
• Quảng cáo;
• Content;
• Tracking;
• Lead;
• Sales Funnel;
• Dữ liệu;
• Hiệu quả ngân sách.

Sau quá trình Audit, consultant có thể kết luận rằng vấn đề lớn nhất không nằm ở quảng cáo mà nằm ở Landing Page, hệ thống Tracking và quy trình xử lý Lead giữa Marketing – Sales.

Kết quả quan trọng của consulting là giải pháp.

Trong Coaching, kết quả quan trọng hơn lại là năng lực của người được coaching.

Coach có thể cùng bạn phân tích chính những dữ liệu trên, nhưng mục tiêu không chỉ là tìm ra câu trả lời cho lần này. Quan trọng hơn là giúp bạn hiểu tại sao phải kiểm tra những dữ liệu đó, đọc chúng như thế nào và lần sau có thể tự phân tích một tình huống tương tự hay không.

Có thể nói:

Và trong nhiều tình huống thực tế, doanh nghiệp cần cả hai.

So sánh Coaching, Training, Mentoring và Consulting

Tiêu chí	Training	Coaching	Mentoring	Consulting
Điểm bắt đầu	Kiến thức/kỹ năng	Mục tiêu & vấn đề	Kinh nghiệm & định hướng	Bài toán doanh nghiệp
Người hỗ trợ	Giảng viên	Coach	Mentor	Consultant
Cách tiếp cận	Giảng dạy	Đồng hành & phản hồi	Chia sẻ kinh nghiệm	Phân tích & đề xuất
Nội dung	Tương đối chuẩn hóa	Cá nhân hóa	Phụ thuộc kinh nghiệm mentor	Phụ thuộc bài toán
Người thực hiện chính	Người học	Người được coaching	Mentee	Consultant + doanh nghiệp
Kết quả chính	Kiến thức/kỹ năng	Năng lực giải quyết vấn đề	Định hướng & kinh nghiệm	Giải pháp
Phù hợp khi	Cần học một kỹ năng	Cần nâng năng lực thực tế	Cần người đi trước dẫn đường	Cần giải quyết vấn đề cụ thể

Không có phương pháp nào tốt hơn tuyệt đối.

Điều quan trọng là đúng phương pháp cho đúng vấn đề.

Khi nào bạn nên chọn Coaching?

Nếu bạn hoàn toàn mới với một lĩnh vực và chưa có kiến thức nền tảng, một khóa đào tạo bài bản thường là điểm khởi đầu hợp lý.

Nếu bạn đã có kiến thức nhưng cần định hướng nghề nghiệp hoặc muốn học từ kinh nghiệm của người đã đi trước, mentoring có thể mang lại nhiều giá trị.

Nếu doanh nghiệp đang gặp một vấn đề phức tạp cần được phân tích và đưa ra giải pháp nhanh, consulting thường phù hợp hơn.

Nhưng nếu bạn đang ở tình trạng:

“Tôi đã học rồi nhưng khi làm thực tế vẫn không biết phải bắt đầu từ đâu.”

“Tôi biết dùng công cụ nhưng chưa biết nhìn toàn bộ bài toán.”

“Tôi đang quản lý Marketing nhưng khó đánh giá nhân viên hoặc agency đang làm hiệu quả hay không.”

“Tôi muốn tự xây dựng khả năng phân tích và ra quyết định thay vì mỗi lần có vấn đề lại phải tìm người khác giải quyết.”

thì coaching là hình thức đáng cân nhắc.

Đây cũng là lý do khoảng cách giữa “biết” và “làm được” là một trong những vấn đề lớn của đào tạo hiện nay. Bạn có thể đọc thêm bài Học nhiều nhưng không áp dụng được: Vì sao khoảng cách giữa kiến thức và thực tế ngày càng lớn? để hiểu rõ hơn vấn đề này.

Coaching thực chiến tại HTH Coaching được tiếp cận như thế nào?

HTH Coaching lựa chọn cách tiếp cận học từ chính bài toán thực tế của người học và doanh nghiệp.

Điều này có nghĩa một chương trình Coaching Digital Marketing không chỉ dừng ở việc giảng viên trình bày kiến thức rồi giao bài tập giả định.

Nếu học viên đang kinh doanh, chính sản phẩm, khách hàng, website, Fanpage, tài khoản quảng cáo, dữ liệu Marketing và bài toán kinh doanh của học viên có thể trở thành dữ liệu học tập.

Nếu học viên đang làm Marketing cho doanh nghiệp, những vấn đề họ gặp trong công việc có thể được đưa vào quá trình phân tích.

Nếu người học là chủ doanh nghiệp hoặc quản lý, trọng tâm có thể không phải là học cách tự tay thiết lập từng quảng cáo, mà là hiểu cách đặt mục tiêu, đọc dữ liệu, đánh giá hiệu quả, quản lý nguồn lực và đưa ra quyết định Marketing.

Quá trình đó có thể đi theo vòng lặp:

Bạn có thể tìm hiểu sâu hơn về cách tiếp cận này trong bài Học trên chính bài toán của mình: Phương pháp Coaching thực chiến tại HTH Coaching.

Tại sao kinh nghiệm thực chiến quan trọng trong Coaching?

Một coach có thể giúp người học đặt câu hỏi. Nhưng trong những lĩnh vực chuyên môn như Digital Marketing, chỉ đặt câu hỏi thôi chưa đủ.

Người coach còn cần hiểu bối cảnh thực tế.

Một chỉ số CPL tăng không nhất thiết đồng nghĩa quảng cáo đang kém đi. Traffic tăng không đồng nghĩa SEO đang tạo ra giá trị kinh doanh. Lead nhiều không đồng nghĩa Marketing hiệu quả. Và ROAS cao cũng chưa chắc phản ánh toàn bộ hiệu quả nếu dữ liệu Conversion đang được đo sai.

Chính vì vậy, HTH Coaching được phát triển trên nền tảng kinh nghiệm thực tế từ quá trình triển khai, tư vấn và giải quyết các bài toán Digital Marketing cho doanh nghiệp của HTH Digital. Những kinh nghiệm đó được hệ thống hóa thành phương pháp, framework, case study và bài tập để đưa trở lại chương trình Coaching.

Đây cũng là cầu nối giữa Coaching và HTH Lab – Case Study & Thực chiến.

Chẳng hạn, thay vì chỉ học khái niệm Marketing Funnel, người học có thể tiếp cận cách phân tích thực tế từ Traffic → Lead → MQL → SQL → Revenue. Bạn có thể xem thêm bài Từ dữ liệu đến quyết định: HTH phân tích một hệ thống Traffic → Lead → MQL → SQL → Revenue như thế nào?.

Mục tiêu cuối cùng của Coaching không phải là học nhiều hơn

Một chương trình Coaching tốt không nên khiến người học ngày càng phụ thuộc vào coach.

Ngược lại, sau một thời gian, người học cần có khả năng tự đặt câu hỏi tốt hơn, tự tìm dữ liệu, tự phân tích vấn đề, tự đưa ra phương án và biết cách kiểm chứng quyết định của mình.

Vì vậy, giá trị của Coaching không nên chỉ được đo bằng số buổi học hay số kiến thức được truyền đạt.

Một câu hỏi quan trọng hơn là:

Sau chương trình, người học có thể làm được điều gì mà trước đây họ chưa thể tự làm?

Với người làm Digital Marketing, đó có thể là khả năng tự xây dựng kế hoạch, phân tích chiến dịch và tối ưu hiệu quả.

Với Marketing Manager, đó có thể là khả năng nhìn Marketing như một hệ thống thay vì quản lý từng kênh riêng lẻ.

Với chủ doanh nghiệp, đó có thể là khả năng đọc một báo cáo Marketing và biết phải đặt câu hỏi gì trước khi quyết định tăng thêm ngân sách.

Đó cũng là lý do HTH Coaching xem việc chuyển hóa kiến thức thành năng lực thực tế quan trọng hơn việc đơn thuần truyền đạt thêm kiến thức.

Học để biết là điểm khởi đầu. Học để làm được mới tạo ra giá trị.

Kiến thức ngày nay không còn quá khó để tiếp cận. Một người có thể học qua sách, video, khóa học online, AI hoặc hàng nghìn nguồn tài liệu trên Internet.

Thách thức lớn hơn nằm ở việc biết kiến thức nào phù hợp với vấn đề của mình, áp dụng nó vào đâu, đánh giá kết quả như thế nào và điều chỉnh ra sao khi thực tế không giống lý thuyết.

Đó là khoảng cách từ Knowledge → Application → Capability.

Và cũng là khoảng cách mà Coaching hướng đến việc thu hẹp.

Tại HTH Coaching, chúng tôi tin rằng mục tiêu cuối cùng của việc học không phải là sở hữu thêm thật nhiều kiến thức, mà là phát triển năng lực để giải quyết những vấn đề thực tế trong công việc, kinh doanh và quá trình phát triển của chính mình.